OLD COWS           
Van Toen - Voor Nu -  Voor De Toekomst                     

Het is zaterdagochtend, vroeg, half zes. De auto's staan buiten nog geheel bevroren en voorzien van ijs stoïcijns niets te doen. De oud-papier kliko nog even gevuld met alles wat er nog wel bij kan en aan de straatkant gezet, waar er al een aantal staan zelfs. Sjekkie buiten verder opgerookt en snel weer de warmte binnen op gezocht.

De computer en koffiezetapparaat staan al een poosje aan en het aanvankelijke plan was om, al diverse bakken koffie verslindend, verder te gaan met het registreren van de Dreumelse geboorte-akten, die halfweg 2015 publiekelijk en digitaal werden toe gevoegd aan die, die er vanaf 1811 tot en met 1902, al waren. De akten van 1903 tot en met 1912 zijn erbij gekomen en zoals dat al geschiedde met alle akten van 1811 tot en met 1902, moeten nu de toe gevoegde akten natuurlijk ook verwerkt worden. Dat gaat niet snel en dat heeft een -zich niet onvaak repeterende- reden. Ik leg het graag uit ...

Daar waar ik de vorige keer met de registratie was gestopt, ga ik nu weer verder en als eerste is deze keer de geboorteakte van Johanna Grada van Leur aan de beurt. Dat is akte nr.16 in het jaar 1905 en deze dochter van Cornelis van Leur en Johanna Hol wordt op 16 maart 1905 geboren. Er bestónd al een persoonlijk dossier van een Johanna Grada van Leur, maar zij werd al op 8 december 1903 geboren.  En ... ze overleed op 8 maart 1905.

Zodoende een nieuw persoonlijk dossier aan gemaakt voor de 'tweede' Johanna Grada van Leur en haar geboorteakte daarin opgeborgen.

En vol ijver en overtuiging dat er weer veel akten verwerkt kunnen gaan worden op deze eerste -verder plannen-loze- dag van het weekend, door naar geboorteakte nr.17. 

Maar die ziet er al direct heel anders uit dan gemiddeld alle andere geboorteakten. In de allermeest voorkomende geboorteakten komt een aangever, door de bank genomen een opgetogen vader, op het gemeentehuis melden dat er -weer- een kind is geboren, hetgeen door de secretaris op dat moment èn voor de verre toekomst, wordt vast gelegd in een officiële geboorteakte.

Uiteraard zijn op alle traditionele geboorteakten allerlei uitzonderingen. Akten die zwart op wit getuigen van de geboorte van een levenloos kind, hebben een andere 'layout', aangezien allerlei voorbedrukte woorden (...'aan welke de voornaam is gegeven van´ ...) moeten worden door gehaald en extra woorden moeten worden toe gevoegd om de droevige omstandigheden duidelijk te kunnen beschrijven.

Er komen ook akten voorbij, waarop in de marge allerlei kanttekeningen worden toe gevoegd, indien bijvoorbeeld aan kind, dat pakkembeet 26 jaar later, wil trouwen, er tot zijn of haar schrik plots achter is gekomen dat er een naam verkeerd werd genoteerd op zijn of haar geboorteakte. Een en ander, in dit geval een naam-of namen-aanpassing, moet dan eerst door een rechtbank middels een uitgesproken vonnis worden geautoriseerd, waarin de plaatselijke secretaris, van de gemeente waar de geboorteakte werd opgesteld,  tevens de bindende opdracht wordt verstrekt om de aanpassing weer te geven in de marge van die originele geboorteakte.

Maar deze akte laat een nog niet eerder geziene variatie zien. Best speciaal, nagaande dat ik toch al ettelijke duizenden geboorteakten heb geregistreerd. Zelfs heel speciaal, toch wel. Vooral omdat het niet eens een geboorteakte tussen alle 'normale' geboorteakten in het Dreumelse geboorteregister is!

Een heel uitzonderlijke akte. Deze akte geeft te kennen dat Neeltje van Bruchem een kind erkent dat (19) jaren eerder, te weten op 19 oktober 1886, te Maurik al werd geboren. 

Geen betere redenen om dan maar eens uit te gaan zoeken hoe een en ander tot stand is gekomen dan een dergelijke zeer afwijkende 'geboorte'-akte. Weliswaar stokt daarmee de voortgang van de registratie van de reguliere akten wederom, maar dat is eerder regel dan grote uitzondering. En, toegegeven, het is ook een zeker niet onwelkome afwisseling van dat wat af en toe best wel een op een sleur lijkend proces van het alsmaar 'normale' akten registreren is. Deze uitdagende zoektocht komt dus met verve uit de startblokken. 

Neeltje van Bruchem zelf wordt geboren in Varik, op 12 april 1851, als dochter van vader Cornelis Hubertus van Bruchem en moeder Milia van Aalst. 

Niet lang na haar negentiende verjaardag treedt ze op 16 juli 1870, te Haaften, al in het huwelijk met Cornelis van Hoften, die uit Heerewaarden origineert.

Vreemde notities in vreemde akten. Een soort 'Matroesjka'-effekt. We begonnen al met een vreemde geboorteakte, die dat niet is en op deze trouwakte wordt -geheel links onder- weer iets opmerkelijks bekend gemaakt. 

Wat blijk het geval te zijn. Neeltje van Bruchem had de rijpe leeftijd van 17 bereikt, toen ze al van haar eerste kind beviel. Of dat beviel, is nauwelijks meer na te gaan, maar aangezien er geen -wettelijke- vader van het kind is, althans die aangifte kon/wilde gaan doen, viel die eer te beurt aan ene Frans Christoffel Gustaaf Bolte. Die op de leeftijd van 39 jaren geneesheer was en met grote waarschijnlijkheid 'tegenwoordig' is geweest bij de geboorte van Neeltje's eerste kind op 3 december 1868. In Haaften zowaar.   

Cornelis van Hoften erkent dat eerste kind van Neeltje, waarvan notitie wordt gemaakt op hun trouwakte. En waarvan de Haaftse secretaris van de burgerlijke stand daaropvolgend weer aantekening maakte in de marge van de geboorteakte van het -destijds- onwettige kind Grietje.

Tijd voor een wettig kind, zullen Cornelis en Neeltje gedacht hebben: Op 5 augustus 1871 wordt te Haaften een dochter geboren en ze noemen haar Huberta Milia.

Een oordeel mag en kun je er niet over uitspreken, maar het lijkt Neeltje niet bepaald mee te zitten. Eindelijk getrouwd, een eerst onwettig, maar nu erkend kind ... een tweede kind ... huisje, boompje, beestje. Maar kort na hun tweejarig huwelijks jubileum overlijdt Cornelis van Hoften al, op 'ruim zeven en twintig' jarige leeftijd, te Ammerzoden, op 18 augustus 1872. 

Neeltje van Bruchem en Grietje -nu- van Hoften en Huberta Milia van Hoften hebben het een tijdje met z'n drietjes moeten bolwerken. Neeltje's beroep blijkt op de overlijdensakte van Cornelis van Hoften arbeidster te zijn. Een totaal niet te definiëren beroep, maar ze zal er de kost mee hebben kunnen verdienen. 

Mogelijk is ze tijdens haar werk als arbeidster -bij een stenen fabrikant?- een leuke man tegen gekomen, want op 5 juli 1873 trouwt ze in Maurik voor de twééde keer. Nu met Johannes Marinus van Zon. Hij is steenvormer (van beroep) en is geboren te Wadenoijen. Hij is zes jaar ouder dan Neeltje, die nog maar 22 is. En weduwe èn moeder van twee kinderen. Gelukkig, Neeltje en haar koters zijn, nemen we gevoeglijk maar aan, weer onder de pannen.

Ik ben er niet helemaal van op de hoogte, of eigenlijk helemaal niet, maar hoe verloopt het dan verder met de achternamen van de voor een tweede keer getrouwde vrouw en haar kinderen? Neeltje zou dan nu in mijn beleving eigenlijk Neeltje van Zon-van Hoften-van Bruchem heten en Grietje van Zon-van Hoften-van Bruchem en Huberta Milia van Zon-van Hoften. Ik breek er m'n hoofd niet verder over. 

Want een volgend drama moet helaas alweer beschreven worden. Op 39-jarige leeftijd overlijdt nu ook Johannes Marinus van Zon. Te Maurik, op 21 februari 1884. Hij is dan -vanaf 5 juli 1873- op 5 maanden na, 11 jaar met Neeltje getrouwd geweest.

Eén man verliezen is al een ramp, maar twee ... een nog veel omvangrijker ramp. Emotioneel moet je daar toch aanzienlijk veel, en blijvend, last van ondervinden. En in praktische zin nog veel meer. De tweede keer dat de broodwinner van het gezin haar alleen met hun twee kinderen achterlaat. Op de overlijdensakte van Johannes Marinus wordt geen beroep meer aangegeven voor Neeltje en dat lijkt aan te geven dat er geen 'brood meer gewonnen' werd. Heel kwalijk met twee opgroeiende kinderen. Grietje is op het moment dat haar stiefvader sterft 15 jaar jong en Huberta Milia nog maar 13. Hoe Neeltje en haar kinderen de daarop volgende jaren hebben vol kunnen houden, is natuurlijk niet bekend. Het zou goed kunnen, en zelfs wel heel waarschijnlijk, dat Neeltje weer een beroep heeft op kunnen pakken, om toch dat noodzakelijke brood op de plank te kunnen realiseren en zo de eindjes aan elkaar heeft weten te knopen.

Maar ...

We schrijven 8 jaar na het overlijden van Johannes Marinus van Zon. Het is 1892 en hoe het tot stand is gekomen is alweer een niet op te lossen raadsel. Maar ... Neeltje gaat voor de derde keer trouwen. In Heerewaarden, op 28 juli 1892. Haar derde echtgenoot heet Frans Vermeulen, die zelf weduwnaar is van Beradina Vilke of Velke.

Raar, of niet, dat alleen het overlijden van Johannes Marinus van Zon, als vorige en tweede echtgenoot van Neeltje van Bruchem, op deze trouwakte wordt genoteerd. En niet het overlijden van haar eerste echtgenoot, Cornelis van Hoften. Of was dat een soort dichterlijke vrijheid, die de secretaris zich wettelijk kon veroorloven, als er meer dan één eerdere echtgenoten waren? Alweer ... een ik-weet-het-niet.

In ieder geval geraakte Neeltje, waarvan op deze trouwakte overigens nog steeds wordt aan gegeven dat ae zonder beroep is, weer 'aan de man', die, zijnde arbeider, toch weer een substantiële bijdrage zou kunnen leveren aan het nu dan weer 4- personen tellende gezin. De derde echtgenoot van Neeltje, Neeltje zelf en haar twee dochters, die dan aan konden schuiven aan dezelfde tafel als Frans Vermeulen. 

Dan speelt de vraag nog of Frans Vermeulen wellicht zelf nog kinderen toe gevoegd heeft aan zijn meest recente gezin, van zijn huwelijk met Beradina Vilke of Velke. Dat toch ook maar 'even' nagezocht, er vanuit gaande dat dat gezin hun hele levens, voor zolang ze duurden, in Heerewaarden heeft gewoond. Dan kom je onverwacht toch weer hele trieste zaken tegen. Vier kinderen werden er geboren en vier kinderen overleden vóór Frans en Neeltje met elkaar trouwden.

En dan duikt in 1905 ineens die geboorteakte op tussen de Dreumelse geboorte registers, die helemaal geen geboorteakte is.  Als geheugensteuntje ... wordt op deze akte met zoveel woorden en bijna net zoveel doorhalingen, gemeld dat Neeltje van Bruchem het kind, genaamd Cornelia van Bruchem, dat te Maurik geboren werd op 19 oktober 1886, erkent als het hare. Een uiterst simpele handeling is het om die oorspronkelijke Maurikse geboorteakte op te sporen ...

 ... en om vast te stellen dat het een kind was van Johannes Martinus van Zon. Ehhh .. is dat wel waar ? Johannes Marinus van Zon overlijdt op 21 februari 1884. En deze onwettige dochter Cornelia wordt pas in 1886 geboren!

... OEPS ...

Dan is dat in Maurik geboren kind, Cornelia, helemaal niet van Johannes Marinus van Zon, maar zowaar een tweede onwettig kind van Neeltje van Bruchem !!!

Maar zoals Neeltje, mogen we veronderstellen, ook haar eerste onwettige kind, Grietje, heeft gekoesterd en twee keer stiefdochter heeft laten worden en zijn van twee opvolgende stiefvaders, waarom heeft Neeltje dat dan niet op gelijke wijze gedaan met Cornelia?

Waar was Cornelia in al die jaren, in die best lange periode tussen haar buiten-echtelijke verwekking en navolgend haar geboorte in 1886, en de eindelijke erkenning door haar natuurlijke moeder in 1905, 19 hele jaren later?

Of ... maakte ook Cornelia gewoon altijd al deel uit van het gezin dat tot drie keer toe een ander gezinshoofd heeft gekregen. Zou het, als dat het geval zou zijn geweest, niet nu Frans Vermeulen hebben moeten zijn die dan op de trouwakte met Neeltje verklaart Cornelia ook te erkennen als zijn kind.  Nee, dat doet Neeltje zelf, bijna drie jaar nà de trouwplechtigheid met Frans Vermeulen.

Ik kan er geen brood van bakken. En ook niet tot een andere eindconclusie komen dan aan het begin van dit weergaloze verhaal. Het blijft een vreemde, en géén, geboorteakte, tussen de normale geboorteakten en het daarop volgende relaas is nauwelijks minder vreemd. Hele vreemde Old Cows !