OLD COWS           
Van Toen - Voor Nu -  Voor De Toekomst                     

Goh, … hoe te beginnen met een best wel potentieel moeilijk relaas als dit.

De oorspronkelijke basis voor deze Old Cows website kan terug getraceerd worden naar de aanvankelijke artikelen die onder de noemer 'Ouwe Koeien' voor het eerst geschreven werden. Aanvankelijk in de huiselijke kringen, om slechts schriftelijk uiting te geven aan mijn geregeld schier ademloze verbazing over wat ik allemaal tegen kwam op akten, waarvan ik toen nog maar pas met de registratie was begonnen, ergens in 2011. 

(Anno begin 2016 ben ik nog bij lange na niet klaar met de complete registratie, maar het aantal gedownloade akten -van Dreumel en de zeer wijde omtrekken- bereikt inmiddels al wel het aantal van ver over de miljoen. Nog minstens eens zoveel te gaan, zou ik mogen leven tot ongeveer 278 jaartjes).

Toen er, begin 2011, nog discussie over bestond of de 'Ouwe Koeien' wel -of niet- de moeite waard zouden zijn om op de website van de Dreumelse geschiedkundige Stichting Tremele te mogen verschijnen, bestond mijnerzijds nog de oprechte vrees dat lezers of lezeressen zich mogelijkerwijs door deze, eenmaal gepubliceerde, artikelen geschoffeerd zouden kunnen gaan voelen. Of dat dezelfden of anderen zich beledigd zouden achten, en wellicht in hun eer aangetast op een zodanige manier, dat ze op “hoge poten” fysiek of verbaal hun verhaal zouden komen halen. Alhoewel op generlei wijze de intentie ooit hebbend om mensen te kwetsen of te krenken, is het soms niet te vermijden om de –ouwe- koe stevig bij de horens te pakken en zaken neer te zetten zoals ze onherroepelijk blijken te zijn, anno-nu of terug speurend en -blikkend op het verleden en glasheldere schriftelijke documentatie in de gemeentelijke en landelijke archieven.

Kon ik verbale opmerkingen tegemoet zien of gechargeerde e-mailtjes, vroeg ik me destijds af, toen ik schreef over een grafmonumentopschrift, dat de overleden persoon tien jaar jonger deed zijn toen hij overleed, dan hij in werkelijkheid heeft moge worden. Ik verwachtte dat wel, maar … niets!

Of toen ik schreef over al die Hoksen, die na jaren Hoks geheten te hebben, toch bleken rasechte Timmermansen te zijn. En ik me via de Tremele website afvroeg of alle heden ten daagse Hoksen wel allemaal oorsprónkelijke Hoksen waren … en zijn … en ze me er op aan hadden kunnen spreken over waar ik me eigenlijk mee bemoeide! Maar … niets!

Ik waag de stap dan ook maar om dit artikel het daglicht te laten zien, ondanks wat er mogelijk boven m’n hoofd hangt. Wie niet waagt, die niet wint, al is winst wel het àllerlaatste dat ik nastreef.

Onvermoeid en onstuitbaar was de registratie van geboorteakten inmiddels in 1897 aangekomen en de 6e geboorteakte van dat jaar verhaald over … 


.. de geboorte van Maria Catharina, dochter van Antoon Janssen en Johanna van Sommeren. Het is hun eerste gezamenlijke kind, althans in zoverre als ze die in Dreumel hebben aan gegeven. En daar, of hier, woonden ze al heel lang. Antoon zelf is op 18 november 1864 in Dreumel geboren en Johanna van Sommeren op 4 februari 1869, ook in Dreumel. 

Hoe deze twee Dreumelnaren met elkaar in aanraking zijn gekomen, eerst in figuurlijke en na verloop der tijd, letterlijke zin, is niet bekend. Zo groot is Dreumel nu nog steeds niet en een slordige 115 jaar geleden was het nóg kleiner, slechts een woongemeenschap biedend voor ongeveer 2200 inwoners.

Over het ontmoeten van elkaar in kleine dorpsgemeenschappen schrijft Dhr. Jan van Tiggelen op zijn Stamboom website www.tiggelen.net

Mensen zochten (Red: en vonden) hun partner bij voorkeur in de eigen woonplaats. Je ontmoette elkaar op het werk, op feesten en bij kermissen of bedevaarten. De rijken waren nood gedwongen wat mobieler omdat het vaak moeilijk was om een geschikte (lees vermogende) partner te vinden in de eigen woonplaats. Wie toch een partner zocht buiten de eigen dorpskern ging niet verder dan in een straal van zo’n 10 kilometers. Vrijers die zich over meer dan 5 of 10 kilometers verplaatsen en er dus een wandeling van één of twee uur voor over hadden om hun liefje te bezoeken, waren dun gezaaid”.

 Antoon en Johanna hebben elkaar zonder enige twijfel in of rond Dreumel ontmoet en besloten, ongetwijfeld na verloop van enige tijd, dat ze wel met elkaar wilden gaan trouwen. Hetgeen je dan vervolgens wel éérst bekend diende te maken bij een gemeentelijk ambtenaar. Aldus geschiedde. De huwelijksaangifte. 

Het ààngifte doen, of in ondertrouw gaan, moest wettelijk minimaal twee weken vóór het huwelijk geschieden. Maar doorgaans duurde deze periode tussen ondertrouw en huwelijk aanzienlijk langer.

Maar éérst –tussen in ondertrouw gaan en het huwelijk zelf- was er dan nog sprake van de huwelijks-àfkondigingen, die in twee fases verliepen. Heel weinig gras hebben Antoon en Johanna er slechts over laten groeien, want twee dagen nadat ze hun huwelijkse plannen gemeentekundig hadden aangegeven, werd hun huwelijk publiekelijk “… voor het huis der gemeente …“ àfgekondigd, in totaal -wettelijk verplicht- twee keer. 

Waarom twéé afkondigingen nodig werden geacht en niet één, of drie, of zelfs vier of méér, is onduidelijk. Deze afkondigingen werden daadwerkelijk aangeplakt aan de voorzijde van het gemeentehuis, opdat een ieder, die bezwaar had tegen het aan- en afgekondigde huwelijk, dat kenbaar zou kunnen maken. Of er een afgebakende reguliere periode bestond gedurende welke bezwaar-hebbenden hun grieven kenbaar konden maken is … óók al onbekend. Woonde één der huwelijkspartners in een andere gemeente, dan werden de afkondigingen ook aldaar publiekelijk getoond (Vandaar mogelijk twee keer). En … waar zou de registratie, en hun bezwaren, gebleven zijn van personen die het met een huwelijk niet eens waren. Zulks zal zich toch ooit voor gedaan hebben en mogelijk zijn daardoor wel aan- en afgekondigde huwelijken op de klippen gelopen of afgeblazen. Maar, géén Burgerlijken Stand registratie hiervan.

Dus,

Op                   3 april 1896 vond de huwelijksAANgifte plaats.

Op                  5 april 1896 vond de eerste huwelijksAFkondiging plaats.

Op                  12 april 1896 vond de tweede huwelijksAFkondiging plaats

     En op             22 april 1896 werd er dan daadwerkelijk gehuwd ...





Het huwelijk was een voldongen feit en … een berekende blik op de kalenders van 1896 en 1897 leert ons al snel dat de gehuwde status van Antoon en Johanna al spoedig het gewenste resultaat opleverde. En tegelijkertijd dat hier geen sprake was van een “moetje”. Maria Catharina werd immers “pas” op 11 februari 1897 geboren. Zie haar geboorteakte aan het begin van dit verhaal.








Even terug naar die trouwakte, want daarop wordt –vanwege ruimtegebrek- in kleine lettertjes toch , en voor het eerst op alle geboorteakten tot nu toe, iets zeer opmerkelijks naar voren gebracht, waardoor overigens de aanvankelijke aarzeling werd veroorzaakt of dit artikel wel of nooit het daglicht zou moeten zien. 







En

Johanna van Sommeren, jonge dochter 

van beroep zonder ___ oud zevenentwintig jaren

geboren te Dreumel, wonende te Dreumel ___

___ Meer derjarige dochter van Willem van Sommeren die ….. blijkens hierbij overlegde geneeskundige verklaring geregistreerd te Tiel den dertienden April dezes jares wegens gekrenkte geestvermogens niet in staat is zijne toestemming tot een Huwelijk te geven … en van Wilhelmina Luijpen, beiden zonder beroep, echtelieden, wonende te Dreumel.

De moeder der Bruid hierbij tegenwoordig zoo voor zich en om voornoemde reden in de plaats komende voor haren vader verklaarde toestemming tot de voltrekking van dit huwelijk te geven”.

En de “… hierbij overlegde geneeskundige verklaring, geregistreerd te Tiel …” kan terug gevonden worden bij de huwelijkse bijlagen, die met elk huwelijk gepaard gaan en wettelijk verplicht waren. Immers, op de huwelijksakte wordt gewag gemaakt van overlegde extracten, certificaten en verklaringen, bedoeld om de gemeentelijke secretaris er voor de volle honderd procent van te overtuigen dat er geen enkele twijfel hoefde te bestaan over de al in eerdere aan- & afkondigingen vast gelegde identiteit van de personen die wilden gaan trouwen.  Noch over eventueel overleden directe familieleden, die uit hoofde van die permanente omstandigheid niet in staat meer zijn om aanwezig te zijn of om toestemming te verlenen voor het huwelijk.  Hieronder de huwelijkse bijlagen in volle omvang.

Uiteraard was Willem van Sommeren niet de enige, noch de eerste en zeker ook niet de laatste met gekrenkte geestvermogens. In ons modèrne rechtssysteem worden daders gedeeltelijk en soms zelfs ook geheel ontslagen van rechtsvervolging *), omdat welbeschouwd, de wet stelt …

 *) TerBeschikkingStelling (verplichte plaatsing in een inrichting voor geesteszieken) wordt dan wel vaak op gelegd zodat een persoon geholpen kan worden.

Daar waar we niet weten, en nooit meer te weten kunnen komen, wanneer voor het eerst werd vast gesteld dat de geestvermogens van Willem van Sommeren gekrenkt waren, is door middel van zijn doodakte wèl vast te stellen na welke datum hij daar gegarandeerd nooit meer hinder van zou ondervinden: 


Willem van Sommeren overleed op 18 juni 1896, twee maanden nadat zijn dochter in het huwelijk trad met Antoon Janssen. Opa is hij nooit geworden.

Het is ook niet bekend of Willem van Sommeren altijd al –alle 69 jaren die hij geleefd heeft- gekrenkte geestvermogens had, of dat deze ziekte hem pas op latere of gevorderde leeftijd is overkomen. Hij trouwde –pas- met Wilhelmina Luijpen op 14 april 1864, op 37-jarige leeftijd. 

Als zijn beroep werd toen arbeider genoteerd, maar de veronderstelling lijkt gerechtvaardigd dat je dat ook kon worden of zijn mèt gekrenkte geestvermogens.  Nergens wordt overigens een exacte duiding gedaan van de omvang van deze krenkingen. 

En bij de ook toen al verplichtte huwelijksbijlagen zien we wederom een verklaring van de commissaris des Konings, waarin verklaard wordt dat Willem van Sommeren gewoon in dienst had gemoeten, ware het niet dat hij buiten de oproeping is gebleven. 

Op www.hetutrechtsarchief.nl wordt omschreven dat “Tijdens de loting werd een lotingsregister aangelegd op nummer van het lot van de ingeschrevene. Daarna gingen de lotingsregisters naar de militieraad, die de verzoeken tot vrijstelling, in verband met lichamelijke gebreken of broederdienst, beoordeelde”.  

Velen, met soortgelijke gekrenkte geestvermogens, gingen Willem van Sommeren al voor en velen zijn nog na hem gekomen.   Op de website van www.enigstetroos.org , waarin Dr. A.H. Bogaards “over het boek Ezechiël” schrijft staat onder andere :                                          » »



In het Pharmaceutisch weekblad 1904 wordt een verhandeling gehouden over wie wel of niet een goede apotheker zou kunnen zijn en men schrijft : 

«

«




In het Biografisch woordenboek der Noord- en Zuidnederlandsche letterkunde wordt het volgende geschreven over ene Jan Frans Brouwenaar : » »

In de schatkamer van de Nederlandse Taal wordt de definitie gegeven van een “Beterhuis” … 

« «

En, ten slotte, wordt in 1902 een speciale Staatscommissie in het leven geroepen ... 


Gekrenkte Geestvermogens (Klik om document te openen_
Behandeling & Verpleging Geestenszieken
Behandeling & verpleging geesteszieken.pdf (6.56MB)
Gekrenkte Geestvermogens (Klik om document te openen_
Behandeling & Verpleging Geestenszieken
Behandeling & verpleging geesteszieken.pdf (6.56MB)

Had dit verhaal nu, mogelijk beter, in de vergetelheid verder vergeten moeten worden … of biedt het wederom een ontnuchterend kijkje in de Dreumelse en niet minder de globaal zeer gemêleerde samenleving van destijds? Mocht iemand zich –verder- willen verdiepen in het lot van personen met gekrenkte geestvermogens en/of krankzinnigen door de eeuwen heen, dan is dit … http://groniek.eldoc.ub.rug.nl/FILES/root/1981/I_81/genbehende_6/article.pdf...... een absolute aanrader en mogelijk wel een ontzagwekkende “eye-opener”. Niet schrikken!! (Klik op het PDF bestand).

Trouwens, het ontging de lokale, nationale en zelfs internationale persen niet vaak als er waar dan ook sprake was van 'gekrenkte geestvermogens'. Overigens bleek uit deze informatiebronnen dat ook iemand's geloofsleer zomaar gekrenkt kan zijn. Onderstaand een absoluut summier aantal voorbeelden van waar de pers toen open en bloot over berichtte. 

Ter afsluitingHet Pieter Baan Centrum :

Begin twintigste eeuw (periode vanaf 1900 tot en met 1999) waren er al plannen voor een 'observatiestation' ten behoeve van mogelijk krankzinnige gedetineerden, zoals destijds de gangbare aanduiding was. Het duurde echter tot 24 november 1949 voordat er daadwerkelijk een psychiatrische observatiekliniek (POK) in Nederland werd geopend. Vanaf het begin is deze aan de Gansstraat in Utrecht gevestigd. Het huidige, als observatiekliniek ontworpen gebouw, dateert van 1978. Begin jaren (19-)tachtig kreeg de POK de naam Pieter Baan Centrum, genoemd naar de eerste geneesheer-directeur, Pieter Baan.